Pracowała dla Giorgio Armaniego, chodziła po wybiegach Mediolanu i wystąpiła w reklamie Queen of Saba, którą do dziś pamięta całe pokolenie Polek. Później zamieniła modeling na media, obejmując między innymi stanowisko redaktorki naczelnej polskiej edycji „Marie Claire”. Dziś, po ponad 30 latach, Agata Ubysz ponownie staje przed obiektywem. W rozmowie z Fashion Biznes wraca do kulis polskiej mody lat 80. i 90., wspomina początki międzynarodowej kariery i opowiada, jak naprawdę wygląda powrót do modelingu po sześćdziesiątce. Nie brakuje zaskakujących historii, ale też szczerych obserwacji na temat zmian, które w branży wciąż pozostają jedynie deklaracjami.
Reklama Queen of Saba z 1990 roku po latach pojawiła się w sieci budząc ogromne zainteresowanie, a jej rozmach robi wrażenie nawet po ponad trzech dekadach. Jak doszło do powstania tej produkcji i jak wspomina Pani udział w projekcie, który stał się częścią historii polskiej reklamy?
Niestety nie wiem, jak doszło do powstania tej reklamy, ponieważ nie byłam jej pomysłodawczynią, a jedynie jedną z pięciu modelek, które w niej wystąpiły. Tak naprawdę nie zdawałam sobie sprawy, jak dużym przedsięwzięciem będzie ta produkcja. Kiedy pojawiłam się na planie, nie wiedziałam nawet, że reżyseruje ją Laco Adamik. Nie miałam więc wówczas świadomości, że uczestniczę w czymś wyjątkowym.
Jak to zwykle bywało w przypadku firmy Queen of Saba, za kontakt z modelkami odpowiadała kostiumografka pani Irena Biegańska. To ona wybierała dziewczyny do współpracy, zapewne w porozumieniu z właścicielką firmy, panią Lucyną Gandlową, choć nie znałyśmy szczegółów tych ustaleń. I właśnie Pani Irena zadzwoniła do mnie z pytaniem, czy mam czas i czy chciałabym wziąć udział w reklamie.
Wyświetl ten post na Instagramie
W opublikowanych niedawno nagraniach wraca Pani do kulis realizacji Queen of Saba, między innymi do zdjęć na pustyni i pracy w międzynarodowym otoczeniu. Jak wyglądała organizacja tak ambitnego przedsięwzięcia w realiach początku lat 90.? Czy pamięta Pani szczególne sytuacje lub anegdoty z planu?
Przy tej reklamie, podobnie zresztą jak przy innych pracach dla firmy Queen of Saba, nie było żadnych wcześniejszych przymiarek. Pani Irena Biegańska miała wszystkie nasze wymiary w głowie i doskonale wiedziała, co na którą z nas będzie pasować. To ona przygotowywała stylizacje, komponowała zestawy ubrań, w których maszerowałyśmy przed kamerą, za każdym razem w zupełnie innym stylu.
Pamiętam zdjęcia w pałacu w Nieborowie, konie, psy i to, że bez końca chodziłyśmy, chodziłyśmy i chodziłyśmy. A chodzenie po trawie w wysokich obcasach wcale nie było takie proste! Wiele osób było przekonanych, że scenę na pustyni kręciliśmy na wydmach w Łebie. Tymczasem były to tereny nad Wisłą, w pobliżu elektrociepłowni na Żeraniu. Zamiast pięknego, nadmorskiego piasku miałyśmy brudny piach, z którego potem musiałyśmy się porządnie otrzepywać.
W reklamie wystąpiły również inne znane polskie modelki, między innymi Katarzyna Butowtt, Małgorzata Fabiani i Małgorzata Niemen. Jak wyglądały wówczas relacje między modelkami? Czy była to branża oparta bardziej na rywalizacji, czy na wzajemnym wsparciu?
Rynek mody, a zwłaszcza środowisko modelek, pod koniec lat osiemdziesiątych było stosunkowo niewielkie. Tak naprawdę wszystkie dobrze się znałyśmy, a nasze relacje były bardzo serdeczne. Małgorzata Niemen wzięła mnie pod swoje skrzydła, kiedy po raz pierwszy spotkałyśmy się w Modzie Polskiej. Kasia Butowtt uczyła mnie chodzić i do dziś się przyjaźnimy. Nie przypominam sobie jakichś szczególnych antagonizmów czy rywalizacji. Często musiałyśmy same robić sobie makijaże, pożyczałyśmy sobie kosmetyki, pomagałyśmy sobie nawzajem. Przynajmniej ja nie pamiętam zazdrości, zawiści, złośliwości czy prób robienia sobie na przekór. Mam z tamtego czasu naprawdę bardzo ciepłe wspomnienia.
Queen of Saba powstała w czasie, gdy Polska przechodziła transformację, a zachodni luksus dopiero zaczynał trafiać do szerszej świadomości konsumentów. Jak z dzisiejszej perspektywy ocenia Pani znaczenie tej marki i samej reklamy? Czy miała Pani wówczas poczucie uczestniczenia w czymś wyjątkowym?
Muszę szczerze powiedzieć, że ubrania Queen of Saba nigdy specjalnie mi się nie podobały. Były to kolekcje przeznaczone przede wszystkim do sprzedaży w Pewexach i Baltonie, a więc nie były dostępne dla przeciętnego klienta. Mohery, panterki, intensywne kolory, złote guziki, to zupełnie nie była moja estetyka.
Natomiast praca dla Queen of Saba była bardzo intensywna. Brałyśmy udział w wielu pokazach handlowych, między innymi w hotelu Victoria w Warszawie. Przez cały dzień przychodzili kolejni klienci, oglądali kolekcje i składali zamówienia. Działało to właściwie jak dzisiejszy showroom.
Z Queen of Saba pojechałam również do Moskwy na pokaz organizowany dla pani Raisy Gorbaczowej. To było ogromne przedsięwzięcie, reżyserowane przez Janusza Józefowicza. Niedawno znalazłam nawet na YouTubie fragmenty tego wydarzenia, choć nie pamiętam już dokładnie, w którym roku się odbyło. Do Moskwy lecieliśmy wyczarterowanym samolotem, więc warunki pracy były naprawdę luksusowe, szczególnie jak na tamte czasy.
A jeśli chodzi o znaczenie samej reklamy, to najlepiej zajrzeć do komentarzy na moim Instagramie i Facebooku. Mnóstwo kobiet wspomina, jak jako dziewczynki chodziły po podwórkach, naśladując modelki z Queen of Saba, albo maszerowały jak my po szkolnych korytarzach podczas przerw. Kiedy czytałam te wspomnienia, naprawdę robiło mi się ciepło na sercu. Nigdy nie przypuszczałam, że reklama, w której wystąpiłam 36 lat temu, tak mocno zapadła ludziom w pamięć i że dla tylu dziewczyn stała się częścią ich dzieciństwa i młodości.
Na początku kariery wyjechała Pani do Mediolanu, gdzie pracowała między innymi dla Giorgio Armaniego, Gianfranco Ferré i Claude’a Montany. Jak wyglądały początki Pani międzynarodowej kariery? Które spotkania, pokazy lub doświadczenia z tamtego okresu szczególnie zapadły Pani w pamięć?
Kiedy po raz pierwszy znalazłam się w Mediolanie, nie miałam właściwie żadnego pojęcia o tym, jak funkcjonuje włoski rynek mody. Zresztą o światowym rynku mody też wiedziałam wtedy bardzo niewiele. Chodziłam na castingi, często nawet nie wiedząc, dla jakich marek się odbywają.
Pamiętam, jak po tygodniu pobytu w Mediolanie powiedziano mi w agencji, że dostałam tę pracę u Armaniego, nie rozumiałam, czemu wszyscy się tak tym faktem podniecają. Do tej pory znałam przecież zupełnie inny świat. Pracowałam na pokazach Mody Polskiej, Queen of Saba, Bernarda Hanaoki czy Barbary Hoff. A tu nagle znalazłam się w samym centrum światowej mody, w rzeczywistości, która funkcjonowała na zupełnie innych zasadach, z inną skalą produkcji, organizacją i profesjonalizmem. To było dla mnie niesamowite doświadczenie, ale też ogromny przeskok. Przyznam, że bardzo długo nie potrafiłam się w tym nowym świecie odnaleźć.
W swoich wspomnieniach porusza Pani również temat zagranicznych kontraktów, reklam i wynagrodzeń w dolarach. Jak wyglądała finansowa i zawodowa rzeczywistość modelingu na przełomie lat 80. i 90.? Jakie możliwości otwierała przed polskimi modelkami praca za granicą i z jakimi trudnościami musiały się mierzyć?
Różnica w zarobkach między Polską a zagranicą była ogromna. Pamiętam, że za jedno zlecenie w Mediolanie potrafiłam zarobić równowartość miesięcznej pensji mojej mamy czy taty. To były zupełnie nieporównywalne pieniądze. Oczywiście we Włoszech koszty życia były znacznie wyższe, więc tam były to po prostu dobre zarobki, pozwalające na normalne, wygodne życie. Natomiast w przeliczeniu na polskie realia te kwoty robiły ogromną różnicę.
Po zakończeniu kariery modelki przeszła Pani na drugą stronę branży, pracując w mediach i kierując polską edycją „Marie Claire”. Jak te doświadczenia zmieniły Pani spojrzenie na świat mody? Czy poznała Pani mechanizmy, których wcześniej, jako modelka, nie była świadoma?
Fajnie, że Pani o to pyta. Myślę, że moje doświadczenia z pracy w modelingu miały duży wpływ na to, jak później sama traktowałam modelki. Na pewno starałam się być dla nich życzliwa, nie traktować ich przedmiotowo i przede wszystkim dbać o to, żeby pracowały w możliwie jak najbardziej komfortowych warunkach.
Dlatego że sama pracując jako modelka nie zawsze spotykałam się z takim samym traktowaniem jak pozostali członkowie ekipy. Zdarzało się, że oczekiwano ode mnie wielogodzinnej pracy, cierpliwości i pełnej dyspozycyjności, nie zawsze zwracając uwagę na moje potrzeby czy zwykły komfort. Czasami miałam wrażenie, że jestem traktowana bardziej jak element scenografii niż człowiek, który wykonuje konkretną pracę.
Po ponad trzydziestu latach zdecydowała się Pani wrócić do modelingu. Co skłoniło Panią do tej decyzji i jak wyglądało ponowne wejście do branży? Co najbardziej zaskoczyło Panią w jej obecnym funkcjonowaniu?
Samą myśl o powrocie do modelingu zaszczepił we mnie Marcin Cejrowski. Podczas jednego z naszych zawodowych spotkań, zupełnie niezwiązanego ze światem mody, powiedział mi, że właściwie mogłabym zostać modelką. Odpowiedziałam mu wtedy: „Ale ja kiedyś byłam modelką!”. Na co on zareagował zdziwieniem: „Naprawdę?”.
I właśnie od tej rozmowy zaczęła kiełkować w mojej głowie myśl, że może rzeczywiście taki powrót byłby możliwy. Tym bardziej że obserwowałam moją koleżankę, Bognę Sworowską, która znakomicie odnajduje się w świecie mody i wciąż z powodzeniem pracuje jako modelka. Patrząc na nią, zaczęłam myśleć, że może i dla mnie znalazłoby się jeszcze miejsce w tej branży.
A co mnie zaskoczyło? Przede wszystkim to, że po sześćdziesiątce w ogóle mogę jeszcze pracować jako modelka. Kiedyś modelka, która kończyła 28 czy 29 lat, właściwie wypadała z branży i nie miała już do niej powrotu. Dlatego sama możliwość ponownego wykonywania tego zawodu po tylu latach była dla mnie czymś zupełnie nieoczekiwanym. Ale powrót wcale nie jest taki prosty, jak mogłoby się wydawać. Po 35 latach przerwy trzeba się właściwie wszystkiego uczyć od początku. Zmienił się rynek, sposób pracy, oczekiwania wobec modelek, a przede wszystkim tempo, w jakim funkcjonuje cała branża. Zmieniłam się też ja sama. Musiałam na nowo oswoić się z aparatem, kamerą, castingami i ocenianiem mojego wyglądu. Doświadczenie sprzed lat oczywiście pomaga, ale nie oznacza, że można po prostu wrócić i zacząć dokładnie w tym miejscu, w którym się kiedyś skończyło. To jest właściwie budowanie swojej pozycji od nowa, tyle że w zupełnie innym momencie życia.
Coraz więcej marek angażuje do kampanii dojrzałe modelki, choć wciąż pojawiają się pytania o rzeczywistą otwartość branży na wiek i różnorodność. Czy z Pani perspektywy jest to trwała zmiana, czy raczej chwilowy trend? Jakich możliwości i standardów pracy oczekuje Pani dziś od świata mody?
Myślę, że obecność dojrzałych modelek w świecie mody nie jest chwilowym trendem i że ta zmiana zostanie z nami na dobre. Być może nie będziemy oglądać tak wielu kobiet 60+ czy 70+ na wybiegach, ale jestem przekonana, że w kampaniach marek odzieżowych i reklamach ich obecność stanie się czymś zupełnie naturalnym.
A jakich standardów pracy oczekuję? Może najlepiej odpowiem na to pytanie konkretnym przykładem. W lipcu pojechałam do upalnego Mediolanu na tak zwany direct booking. Wstałam o trzeciej nad ranem, żeby o szóstej wsiąść do samolotu. O dziesiątej byłam w Mediolanie, a o jedenastej dotarłam do hotelu, w którym, mówiąc szczerze, nie zakwaterowałabym nawet najgorszego wroga. O czternastej zaczęłam sesję zdjęciową, która trwała do dwudziestej. Następnego dnia pracę rozpoczęłam o siódmej rano. Przez siedem godzin pracowałam bez przerwy na lunch, a zaraz po zakończeniu zdjęć wsiadłam do autobusu na lotnisko, żeby wrócić do domu. Do tego jako modelka miałam przez cały czas przebywać w garderobie i nie korzystać z przestrzeni, w której siedzieli klienci i gdzie było więcej powietrza i bufet. Przyznam, że zignorowałam sugestie agencji organizującej tę produkcję. Nie opowiadam tego po to, żeby się żalić. Wiem, że modeling bywa wymagającą pracą i nie oczekuję żadnego szczególnego traktowania ze względu na wiek. Nie chodzi mi też o żadne przywileje. Chodzi o elementarne warunki pracy i równe traktowanie na planie.
Przeczytaj również: Bogna Sworowska znów zachwyca na wybiegu. Wystąpiła na London Fashion Week
